Değişken türleri ve ölçek düzeyleri

Hangi analizi yapabileceğinizi önce değişkenin türü belirler.

Dört ölçek düzeyi

İstatistikte değişkenler bilginin ne kadar “ince” olduğuna göre dört düzeye ayrılır. Düzey yükseldikçe yapabileceğiniz işlemler artar.

Düzey	Ne söyler?	Örnek	Uygun özet
Sınıflama (nominal)	Yalnız hangi gruba ait olduğunu	Cinsiyet, bölüm, kan grubu	Sayı ve yüzde
Sıralama (ordinal)	Sırayı söyler, aralıkları değil	Eğitim düzeyi, tek Likert maddesi	Medyan, yüzde
Eşit aralık	Farklar anlamlıdır, gerçek sıfır yok	Sıcaklık (°C), ölçek puanları	Ortalama, SS
Oran	Gerçek sıfır vardır, oranlar anlamlıdır	Yaş, gelir, süre, boy	Ortalama, SS

Kodlanmış kategoriler sayı değildir

Bölümleri 1 = Tarih, 2 = Coğrafya, 3 = Sosyal Bilgiler diye girmek onları sayısal yapmaz. Bu kodların ortalaması hiçbir şey anlatmaz.

Örnek

Bir sınıfta 10 Tarih (1), 10 Sosyal Bilgiler (3) öğrencisi var. Kodların ortalaması 2'dir; ama sınıfta “ortalama bölüm Coğrafya” diye bir şey yoktur. Doğru özet: %50 Tarih, %50 Sosyal Bilgiler.

Likert maddeleri ve ölçek puanları

Tek bir Likert maddesi (1 = Hiç katılmıyorum … 5 = Tamamen katılıyorum) sıralama düzeyindedir. Birkaç maddenin ortalaması ya da toplamı alınarak elde edilen ölçek puanı ise araştırmalarda genellikle sürekli bir değişken gibi ele alınır.

Bu nedenle “Kaygı ölçeği puanı” ile t testi veya korelasyon yapmak yaygın ve kabul görmüş bir uygulamadır; tek bir maddeyle yapılacak analizde ise sıra temelli testler daha uygundur.

Bağımlı ve bağımsız değişken

Araştırma sorusunda etkilenen, açıklanmak istenen değişkene bağımlı (sonuç) değişken denir. Etkisi incelenen değişken ise bağımsız (yordayıcı) değişkendir.

Örnek

“Kaygı, sınav başarısını etkiler mi?” sorusunda sınav başarısı bağımlı, kaygı bağımsız değişkendir. “Kadınların kaygısı erkeklerden yüksek mi?” sorusunda ise kaygı bağımlı, cinsiyet bağımsız değişkendir.

Sık yapılan hatalar

Cinsiyet, bölüm gibi kodlanmış kategorilerin ortalamasını raporlamak.
Yaşı “18–25, 26–35…” diye gruplayıp bilgiyi gereksiz yere kaybetmek; mümkünse yaşı sayı olarak toplayın.
Tek bir Likert maddesini ölçek puanı gibi yorumlamak.

İlgili yazılar

Temel · 3 dk

Danışma başlat