Şeffaflık
Yapay zekâ ve akademik etik
Yapay zekâ bir yardımcıdır. Araştırmanın sorumluluğu ise her zaman araştırmacıdadır.
ModMedyan'da yapay zekâ ne yapar, ne yapmaz?
| Aşama | Kim yapar? |
|---|---|
| Hesaplama ve testler | Bilimsel yazılım kütüphaneleri. Yapay zekâ sayı üretmez. |
| Yorum taslağı | Yalnız izin verirseniz yapay zekâ destekli, aksi hâlde kural tabanlı. |
| Veri paylaşımı | Yapay zekâya araştırma sorusu ve özet sonuçlar gider; ham veri satırları gitmez. Ad, kimlik numarası gibi tanımlayıcı sütunların değerleri gizlenir. |
| Metin denetimi | Sonuçlarda bulunmayan veya işareti değiştirilmiş bir sayı, p değeriyle çelişen bir anlamlılık ifadesi ya da kaynak/atıf içeren metin rapora alınmaz. |
| Son onay | Akademisyen. Rapor onaydan sonra size açılır. |
Neden beyan etmelisiniz?
Şeffaflık, bilimsel güvenin temelidir. YÖK'ün 2024 tarihli etik rehberi, üretken yapay zekâyı araştırma sürecinde kullanılabilecek bir araç olarak görür; sürecin temel bileşenlerinin, doğruluğunun ve denetiminin yapay zekâya bırakılamayacağını vurgular. COPE ise yapay zekâ araçlarının çalışmanın sorumluluğunu üstlenemeyeceği için yazar olamayacağını belirtir.
Araştırmacı olarak sorumluluklarınız
- Beyan edin. Yapay zekânın hangi aşamada ve hangi amaçla kullanıldığını açıkça belirtin.
- Yazar göstermeyin. Yapay zekâ araçları yazar veya kaynak olarak gösterilmez.
- Doğrulayın. Yapay zekâ destekli her ifadeyi kendi verinizle karşılaştırın.
- Anlayın ve savunun. Raporunuzdaki yöntem kararlarını jüri, hakem veya kurul önünde açıklayabilmelisiniz.
- Yönergeyi kontrol edin. Üniversiteniz, enstitünüz ve hedef derginiz daha sıkı kurallar koyabilir; güncel metni başvurudan önce okuyun.
- Veriyi koruyun. Etik kurul izinlerini sağlayın, kişisel verileri dosyanızdan çıkarın.
Beyan nasıl yapılır?
Her raporumuzda, o çalışmada yapay zekâ kullanılıp kullanılmadığını doğru biçimde yansıtan hazır bir beyan metni bulunur. Metni kopyalayıp ilgili yönergenin istediği yere ekleyebilirsiniz. Bu yer çoğunlukla yöntem veya teşekkür bölümüdür; bazı dergiler kapak mektubunda ya da ayrı bir formda da ister.
İstatistiksel analizler ModMedyan platformunda Python 3.13.5, SciPy 1.18.1, statsmodels 0.15.0 ile yapılmıştır. Sonuçların yorum taslağı 2026-11-12 tarihinde claude-opus-5-5 (Anthropic) yapay zekâ modeli desteğiyle hazırlanmıştır. Modele yalnız araştırma sorusu ve özet istatistikler iletilmiş, ham veri paylaşılmamıştır; model sayısal sonuç üretmemiştir. Yöntem ve yorumlar bir akademisyen tarafından incelenmiştir. Çalışmanın içeriğine ilişkin sorumluluk yazar(lar)a aittir.
Kaynaklar
- YÖK, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber (Mayıs 2024) Türkiye'deki yükseköğretim kurumları için temel çerçeve. Şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik gibi etik değerleri açıklar, araştırma ve yayın süreçlerinde üretken yapay zekânın hangi riskleri taşıdığını anlatır, sık sorulan soruları yanıtlar. Tez ve makale yazan herkesin okuması önerilir. Rehberin tam metni (PDF, Türkçe) · YÖK duyurusu (Türkçe)
- ICMJE, Tıp Dergilerinde Bilimsel Çalışmaların Yürütülmesi, Raporlanması, Düzenlenmesi ve Yayınlanması için Öneriler (Ocak 2026) Pek çok dergi, yalnız tıp alanındakiler değil, bu önerileri yazım kuralı olarak benimser. "Yapay Zekâ (YZ) Destekli Teknoloji" başlığında üç kural öne çıkar: yapay zekâ kullanımı başvuruda açıklanır; yazım yardımı teşekkür bölümüne, veri analizi ve şekil üretimi yöntem bölümüne yazılır; sohbet robotları yazar gösterilmez. Türkçe çeviri resmî değildir, atıf yaparken İngilizce özgün metni kaynak gösterin. Türkçe çeviri (PDF) · Yazarlık ve yapay zekâ bölümü (İngilizce) · Tüm öneriler (İngilizce)
- COPE (Yayın Etiği Komitesi), Authorship and AI Tools (Yazarlık ve Yapay Zekâ Araçları, 2023) Uluslararası yayın etiği kuruluşu COPE'nin kısa tutum bildirisi. Yapay zekâ araçları çalışmanın sorumluluğunu üstlenemez, çıkar çatışması beyan edemez, telif sözleşmesi imzalayamaz. Bu nedenle yazar olamaz. Yapay zekâyı yazımda, görsel üretiminde ya da veri toplama ve analizde kullanan yazarlar hangi aracı nasıl kullandıklarını yöntem bölümünde açıklamalıdır. Yapay zekânın ürettiği kısımlar dahil, metnin tüm sorumluluğu yazardadır. Türkçe sürümü yoktur. Tutum bildirisi (İngilizce)
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kurallar değişebilir; bağlayıcı olan kurumunuzun ve hedef derginizin güncel yönergesidir.